Opublikowane przezKażdemu z nas zdarzyło się kiedyś natknąć na pytanie językowe, które wywołuje konsternację większą niż nieoczekiwana kontrola biletów w zatłoczonym tramwaju. Jednym z takich językowych dylematów, który regularnie podgrzewa emocje w dyskusjach internetowych, jest kwestia: żygać czy rzygać? Która forma jest poprawna? Dlaczego jedna opcja razi językowych purystów, a druga śmieszy uczniów podstawówki? Dziś rozprawimy się z tym wielkim problemem raz na zawsze – z humorem, ale też z językową precyzją, bo czasem nawet najbardziej nieapetyczne słowa zasługują na chwilę refleksji.
Ortografia (nie)do przełknięcia
Zacznijmy od suchych faktów, które połkną nawet najwięksi przeciwnicy reguł gramatycznych (choć może z lekkim skrzywieniem). Oficjalna, poprawna forma to rzygać. Tak, właśnie z rz na początku, co sugeruje pochodzenie słowa z języka staropolskiego – nie od życia, nie od żony, ale prawdopodobnie od słowiańskich form oznaczających gwałtowne wyrzucanie czegoś z siebie. Samo rzy- jest dość wyjątkowym prefiksem w języku polskim, spotykanym głównie w takich słowach jak rzeka czy rzeźnia, chociaż znaczeniowo jego użycie w rzygać raczej nie zachęca do poetyckich porównań.
Forma żygać natomiast to klasyczny przykład błędu ortograficznego, wynikającego głównie z nieprawidłowej wymowy. Dla wielu ludzi dźwięk rz i ż brzmi w zasadzie identycznie, więc nic dziwnego, że z czasem forma niepoprawna zaczęła występować częściej, zwłaszcza w języku mówionym. Ale uwaga! Mimo swojej popularności żygać dalej pozostaje wyjątkiem ortograficznym – takim, który siedzi w kącie i czeka, aż ktoś przyjdzie i go poprawi czerwonym długopisem.
Dlaczego tyle szumu o brzydkie słowo?
Można by zapytać: po co w ogóle to całe zamieszanie, skoro słowo rzygać nie należy do nobliwego języka literackiego? Przecież nikt nie będzie cytował go w przemówieniu sejmowym (chyba że chodzi o wyjątkowo malownicze porównanie). A jednak, słowa potoczne, a nawet wulgarne, stanowią część żywego języka tak samo jak falbaniasta spódnica czy onomatopeja.
Co więcej, tym większa popularność danego słowa, tym częściej pojawia się ono w internecie, memach, komentarzach czy opisach studenckich imprez. I tu wracamy do pytania: żygać czy rzygać? Wyszukiwarki dobrze wiedzą, że użytkownicy internetu nie przejmują się poprawnością tak jak rada języka polskiego. W efekcie w sieci znaleźć można tysiące tekstów i memów, które dzięki błędnemu zapisowi z ż zyskały wiralowy charakter – choć większość z nich poloniści najchętniej zalaliby korektorskim markerem.
Językoznawcy patrzą, nie oceniają (tak bardzo)
Językoznawcy dają nam lekką ulgę – zauważają, że język żyje, ewoluuje i dostosowuje się do użytkowników. Forma żygać pojawia się w mowie potocznej już od lat i nie dziwi nikogo od Białegostoku po Wrocław. Jednak to nie znaczy, że powinniśmy ją wpisywać do opowiadań, prac magisterskich czy – w co niektórzy zuchwalcy wierzą – oficjalnych pism urzędowych (chyba że piszemy skargę na wi-fi w akademiku, wtedy można próbować).
Podsumowując punkt naukowy: mimo że żygać usilnie próbuje się wedrzeć do codziennego zapisu, to rzygać pozostaje jedyną poprawną formą słownikową, docenianą przez redaktorów, nauczycieli i Worda po aktualizacji słownika.
Internet – śmietnik czy słownik przyszłości?
Nie da się ukryć, że to właśnie internet przyczynił się do rozwoju i popularności wersji niepoprawnej. Wpiszcie w Google żygać czy rzygać, a znajdziecie dziesiątki forów, blogów i artykułów, w których trwa zacięta batalia między zwolennikami każdej z wersji. Dla jednych to tylko błąd, dla innych – manifest swobody w używaniu języka. A dla jeszcze innych – temat na mema, który zdobędzie setki udostępnień.
Co ciekawe, popularność błędu ortograficznego może w przyszłości wpłynąć na zmianę norm językowych – tak było z wieloma słowami, które dziś uważamy za poprawne, a 100 lat temu były błędami ludu. Czy tak będzie i tym razem? Trudno powiedzieć. Ale jeśli forma żygać kiedyś dostanie zielone światło od Rady Języka Polskiego, to pamiętajcie: usłyszeliście o tym wy tu pierwsi.
Tak więc, drogi czytelniku, kiedy następnym razem Twoja koleżanka napisze Ci w sms-ie, że “żyga po imprezie”, nie poprawiaj jej od razu z wyższością. Może być po prostu bardziej na czasie niż słownik PWN. Ale jeśli sam chcesz zabłysnąć poprawnością ortograficzną – trzymaj się wersji rzygać. W każdym razie, pamiętaj: żygać czy rzygać – jedno jest pewne, język polski potrafi zarówno rozbawić, jak i… przyprawić o mdłości.
Zobacz też:https://feminin.pl/zygac-czy-rzygac-jak-poprawnie-zapisac-to-slowo/